359 | رومیلـی بـر بـاد رفـت و قطعـات عظیمـه از آناطولـی اخراج شـد...» و پس افزایـد: «عبدالبهـاء در از نـام بـردن از مناطقـیکـه از عثمانـی جـدا شـد می هـاکـر، و ها کـور و گوش نصیحـت و دلالـت قصـور ننمـود ولـی چشـم 27 فکـران پیشـوا و عـوام اسـیر ابلهـان بودنـد...» بی هایــی کــه کشــورهای شــرق دیگــر روشــنفکران ایرانــی نیــز بــه زیان انــد اشــاره نمــوده و اقدامــات از دخالــت علمــا در امــور سیاســی دیده داننــد. از جملــه، ایشــان را مانعــی در راه پیشــرفت و ترقّــی اجتمــاع می یکـی از اوّلیـن دانـش آموختـگان ایرانـی در اروپـا، میـرزا صالـح شـیرازی، در بازگشـت از انگلسـتان بـه ایـران، هنـگام عبـور از قلمـروی امپراتـوری ، نقــش مخــرّب نیروهــای ارتجاعــی، از جملــه ۱۸۱۹ عثمانــی در ســال علمـای عثمانـی را در شکسـت اصلاحـات نظـام جدیـد که سـلطان سـلیم ) خواهـان آن بـود چنیـن بیـان داشـت: ۱۷۸۹-۱۸۰۸ : سـوّم (سـلطنت ... تــا زمانــی کــه ملّایــان در امــور دولــت عثمانــی دخالــت کننــد، هیــچ پیشــرفتی حاصــل نخواهــد شــد. ســلطان می سـلیم کوشـید نظـام اروپایـی را در اسـتانبول پیـاده کنـد، امّــا ملّایـان بـا نگاهـی احمقانـه ایـن نظـم را غیراسـامی نامیدنـد. چنیـن خواسـتار وارد کـردن دانـش اروپاییـان بـود سـلطان هم ورزی مانـع از ایـن امـر شـدند امـّـا علمـا بـار دیگـر بـا حسـادت و نگذاشـتند مـردم از اسـارت جهـل و تاریکـی رهایـی یابنـد. در حقیقـت، بدیهـی اسـت هـر زمـان کـه ملّایـان در امـور هـر دولتــی و یــا کشــوری دخالــت کننــد، آن اقلیــم و آن دســتگاه 28 حکومـت ابـدا پیشـرفتی نخواهـد کـرد. ۱۳۲ ، (طهران: مؤسّسهء مطبوعات بهائی ۵ ، جلدمکاتیب عبدالبهاء عبدالبهاء، 27 . قابل دسترسی در: ۱۷۳-۶ ،) ش ۱۳۵۴/ بدیع https://reference.bahai.org/fa/t/ab/MA5/index.html 28 Hafez Farman Farmayan, “The Forces of Modernization in Nineteenth Century Iran: A Historical Survey”, in: William R. Polk/Richard L. Chambers, Beginnings of Modernization in the Middle East (Chicago: 1966),
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA1OTk2