393 | عبدالبهاء و استاد امام محمّد عبدُه * ویلیام مک کنتس ی اوّل دولـت بریتانیـا در مصر، نماینـده Lord Cromer لـرد کرومـر ١٨٨٨ عبـده را بـه زادگاهـش دعـوت کـرد و او را مقامـی دولتـی داد. عبـده در ایــن مقامــات ارتقــاء یافــت تــا ســرانجام سِــمَت مفتــی اعظــم مصــر را دار گشـت. عهـده دع ـوت و اس ـتقبال گـرم دول ـت بریتانی ـا از عب ـده ت ـا ان ـدازهای ناش ـی از تغییـر عقایـد او در ارتبـاط بـا دسـتیابی بـه تحـوّلات اجتماعـی بـود. او قبـا معتقـد بـه انقـاب سیاسـی بـود و تعلیمـات عمومـی را مکمّــل اش از افغانـی اعتقـادش دانسـت. امـّـا پـس از جدایـی انقـاب سیاسـی می بـه انقـاب تغییـر کـرد و بانـی و حامـی اصـل تکامـل تدریجـی اجتماعـی شـد. تکاملـی کـه بـر بنیـان تعلیـم و تربیـت اجتماعـی و تقویـت فرهنگـی اسـتوار باشـد. دلیـل ایـن چرخـش در عقاید عبـده، سـرخوردگی و نومیدی ســاز جایگزینــی ی انقــاب بــود، چــرا کــه انقــاب را زمینه او از ثمــره دیــد. او در ضمــن حکومتــی مســتبد بــا حکومــت مســتبد دیگــری می هـای روسـتایی نیـز بـود. عبـده نگـران نتایـج احتمـالا وخیـم شـورش توده پذیـر دسـتیابی بـه دموکراسـی و حکومـت قانـون را فقـط هنگامـی امکان ی حقــوق و مســئولی تهای خــود میدانســت کــه ملّــت کامــا دربــاره یافتــه باشــد. مُطّلــع و تعلیم در اواخـر عمـرش محمّــد عبـده نامههایـی بـه عربـی بـه لئـو تولسـتوی ی نامـدار روس نوشـت و در آن بـه سـتایش ایـن نویسـنده Leo Tolstoy ســال روس و مجاهداتــش در راســتای نوســازی تعلیــم و عالِــم کهن تربیـت عمومـی و تجـدّد در افـکار مذهبـی پرداخـت. کوشـش عبـده نیـز ،۱۹۰۴ مـه ١٢ بـر معرّفـی همیـن نواندیشـیها در جهـان اسـام بـود. در سـال و انـدی پیـش از مـرگ عبـده، لئـو تولسـتوی در نامـهای بـه عبـده یک کوشـ شهای او را سـتود و نامـه را بـا ایـن پرسـش بـه پایـان رسـاند: «از پاســخ صــد ســال بی بــاب و بهاءاللّــه چــه میدانــی؟» پرسشــی کــه یک بـود. مانـده تازگــی، در پــی دسترســی بــه مکاتباتــی بیــن عبدالبهــاء و عبــده، به
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA1OTk2