417 | عبدالبهاء و استاد امام محمّد عبدُه * ویلیام مک کنتس دسـتی هرجـا صلاحـش بـوده بـه تحریـف تاریخ نیسـت زیـرا وی بـاگشاده پرداختـه اسـت. دوسـتی بیـن عبـده و عبدالبهـاء از آنچـه رضـا مینمایانـد کرداری ی علاقــه و اعتقــاد آنــان بــر درســت تــر بــود و بــر پایــه عمیق قـرار داشـت و نـه بـر بنیادگرایـی و اتّــکاء بـر قوانیـن سـنّتی دینـی. شـاید بــا کشــف مکاتبــات بیشــتری بیــن ایــن دو شــخصیت نــگارش تاریــخ پذیـر شـود. ی عبـده امکان تـری از افـکار و باورهـای روشـنفکرانه متعادل کــه وجــود علایــق و روابــط دوســتانه بیــن عبــده و عبدالبهــاء بــا آن مسـلّم اسـت امـّـا تأثیـرات مسـتقیم یـا غیـر مسـتقیمی کـه آن دو بـر افـکار هــای بیشــتری اســت. خــوان کــول در یکدیگــر داشــتند نیازمنــد پژوهش ی خـود دو نمونـه از چنیـن تبـادلات فکـری بیـن عبـده و نخسـتین مقالـه یکـی احتمـالا نفـوذ فکـری عبدالبهـاء 49 عبدالبهـاء را ارائـه کـرده اسـت. ی [محدودیـت] تعـدّد زوجـات و دیگـری نظریـات بـر تفکّــر عبـده دربـاره ی سـیر تکامـل و وحـدت اساسـی ادیـان. اگرچـه کـول عبدالبهـاء دربـاره در کتـاب اخیـرش بـدون هیـچ توضیحـی نظـر پیشـین خـود را در مـورد 50 تعـدّد زوجـات تغییـر داده اسـت. ی آن افکار کاری بسـیار تبارشناسـی فکـر و اندیشـه و یافتـن سرچشـمه دشـوار اسـت. هـر کوششـی بـرای بازسـازی عوامـل و تأثیرهـای افـکار ناچــار بازتــاب بــر یکدیگــر و ســرانجام رســیدن بــه قضاوتــی نهایــی به کاسـتی شـواهد و مـدارک و بینـی او و کم تمایـات فکـر نویسـنده، جهان اسـت. ی متفکّریــن اســامی قــرن نــوزده در خاورمیانــه تحقیــق دربــاره دشــوار یهای دیگــری نیــز دارد. ایــن متفکّریــن معمــولا در بیــان افــکار ی حکوم تهـای هایـی بودنـد کـه ناشـی از سـلطه خـود دچـار محدودیت 49 Cole, Muhammad Abduh, 9. 50 Juan Cole, Modernity and the Millennium: The Genesis of the Baha’i Faith in the Nineteenth Century Middle East (New York: Columbia 1998), 181.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA1OTk2