تهران در تعلیق؛ امید، ترس و انتظار تغییر

از هر چهار شهروند ونزوئلا، یک نفر کشور را ترک کرده است. هفت سال قبل، شمار شهروندانی که کشور را ترک می‌کردند ــ خواه مهاجران یا گریختگان از وطن ــ یک نفر از هر ده نفر بود.

معلمانی که از پنج‌گوشه‌ی ایران با آسو گفت‌وگو کرده‌اند، می‌گویند که این بار نیز جوانان و نوجوانان، شرکت‌کنندگان اصلی در اعتراضات هستند.

آنچه اینجا نقل می‌شود اظهارنظرهای تعدادی جوان تحصیلکرده‌ی دهه‌ی شصتی و فعال سیاسی در یک مهمانیِ دوستانه است. 

دانشمندان افراد درمان‌ناپذیر را درمان کردند؛ ثابت شد که انقراض ده‌ها گونه اجتناب‌ناپذیر نیست؛ در میان منابع الکتریسیته انرژی خورشیدی اکنون سریع‌ترین میزان رشد را دارد؛ روند جنگل‌زدایی در تمام مناطق جهان رو به کاهش بوده است؛ جنبش «کودکیِ بدون گوشی هوشمند» شتاب گرفت؛ و چندین موفقیت دیگر ... .

چرا خودکشی، حتی وقتی که ریشه‌های روان‌شناختی دارد، بدون توجه به بستر اجتماعی و سیاسی قابل فهم نیست؟

کافه کتاب که مشتریانِ پروپا قرصی دارد ظاهراً با این ایده شکل گرفته که جایِ خالی کافه‌های روشنفکری گذشته را پر کند و بین کافه و کتاب ترکیبی ایجاد کند که هم پاتوقی باشد برای گفتگو بین روشنفکران و هم مکانی برای بازاریابی و فروش کتاب.

سهم ارامنه‌ی ایران در انقلاب مشروطیت، حتی با حذف نظریِ نقش ارمنیان غیرایرانی، قابل توجه و ارزشمند است. آنان از ابتدای عصر قاجاریه، به دلیل آشنایی با زبان‌های اروپایی، به استخدام دولت درآمدند و به منصب‌های رده‌بالایی مانند ترجمان، سفیر و حتی وزیر ارتقا یافتند.

چهره‌ی مطبوعات معاصر عنوان کتابی است که در سال ۱۳۵۱ منتشر شده و هرگز تجدید چاپ نشده است. پس چرا حالا به سراغ آن رفته‌ام و درباره‌اش می‌نویسم؟ چون یک کتاب مرجع است و کتاب‌های مرجع کهنه نمی‌شوند.

همه‌ی این بحران‌های هولناک و هزاران درد و فلاکتِ دیگر در عرصه‌های گوناگونِ زندگی، دست‌پختِ حکومتی ا‌ست که بیزاری و بریدگی از آن در قطعیتی آشکار موج می‌زند ــ آن‌قدر همه‌گیر و عیان که نیاز به بیان ندارد.

«چرا شروع به داستان‌نویسی کردم؟ واقعیت این است که نوشتن داستان، مقاومت شخصی‌ام علیه وضعیت بسیار دشوار و شکنجه‌واری بود که اسمش زندان است.»

در جمهوری اسلامی ایران، نظام قضایی نهادی است که بنا بر قانون اساسی باید ضامن عدالت، امنیت حقوقی و بی‌طرفی باشد. اما برای جامعه بهائیان ایران، این نهاد طی دهه‌ها نه پناهگاه، که یکی از اصلی‌ترین ابزارهای سرکوب بوده است. 

«عدالت انتقالی فقط در چارچوب یک نظام سیاسیِ دموکراتیک ممکن است. با توجه به وضعیت ایران، این امر مستلزم تغییر نظام جمهوری اسلامی و تدوین قانون اساسی جدید از طریق فرایندی دموکراتیک و منطبق با موازین حقوق بشر است.»

«اگر بخواهم شخصیت فریدون را توصیف کنم باید ــ به تعبیر فروغ فرخزاد ــ بگویم کسی که مثل هیچ‌کس نیست.»

در میانه‌ی پادشاهی پنجاه‌ساله‌ی ناصرالدین‌شاه، رفته‌رفته تغییراتی اندک، اما معنادار، در وضعیت نامساعد یهودیان ایران پدیدار شد. در حقیقت، نخستین سفر ناصرالدین‌شاه به اروپا (۱۸۷۳) و دیدار او با نماینده‌ی آلیانس فرانسه، سرآغازی بود در بهبود نسبیِ وضعیت یهودیان.

ماگه رحمانی به جرم «تن ندادن به عرف» باید خانه‌نشین می‌شد. از انتشار مهم‌ترین کتاب او، پرده‌نشینان سخنگوی، تنها یکی دو ماه می‌گذشت و او حالا به سرنوشت زنان ادیبی دچار شده بود که اولین بار خودش تاریخ پرده‌نشینی‌شان را روایت کرده بود.

این سخنرانی کوششی است در بررسی روح فرهنگی ایران و اینکه چرا فرهنگ و تمدن کشور ما در فراز و فرود تاریخ تداوم یافت و نابود نشد. در طول عرایضم به اختصار به سه دوره‌ی مهم از تاریخ ایران خواهم پرداخت: دوران هخامنشی، دوران ساسانی و دوران اسلامی.

زنانی سیاه‌پوش، با عبایه‌هایی که از سر تا قوزک پایشان را پوشانده، در زیر هرم آفتاب جنوب ایران، با چهره‌هایی خسته و مستأصل ــ این تصویر رایجی است که از زنان عرب ایران در رسانه‌ها می‌بینیم.

اغلب متون درباره‌ی زندگی در شوروی، به ویژه خاطرات و زندگی‌نامه‌ها، بر بیزاری نویسندگانشان از اقدامات و شیوه‌های تفکر رسمی شوروی تأکید دارند ... با این حال، مخالفانْ واقعیت‌های شوروی را نادیده نمی‌گرفتند بلکه توجه‌ها را به آن جلب می‌کردند و خواهان تغییرش بودند.